أَ فَلا یَنْظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ کَیْفَ خُلِقَتْ «17» وَ إِلَى السَّماءِ کَیْفَ رُفِعَتْ «18» وَ إِلَى الْجِبالِ کَیْفَ نُصِبَتْ «19» وَ إِلَى الْأَرْضِ کَیْفَ سُطِحَتْ «20»
«17» آیا به شتر نمى‌نگرند که چگونه آفریده شده؟ «18» و به آسمان، که چگونه برافراشته شده «19» و به کوه که چگونه برپا داشته شده «20» و به زمین که چگونه گسترده شده است؟
نکته ها
اگر روحیه تفکر در انسان باشد، همه هستى کلاس درس است. یک چوپان در بیابان هم گویى در بزرگترین کتابخانه‌هاى دنیاست؛ زیر پایش زمین است، بالاى سرش آسمان، در اطرافش کوهها و جلوى رویش شترها، و اگر در هر یک دقت کند، اسرار بسیارى را کشف مى‌کند. مثلًا شتر از اسب بیشتر مى‌دود، از الاغ بیشتر بار مى‌برد. در میان حیوانات بعضى براى سوارى، بعضى براى گوشت و بعضى براى شیر مورد استفاده قرار مى‌گیرند، ولى شتر همه چیزش قابل استفاده است. پلک‌هایش در برابر باد و خاک بیابان مقاوم است، در کوهان خود چربى و غذا را ذخیره کرده و در برابر گرسنگى مقاوم است. در بدنش آب را نگهدارى کرده و در برابر تشنگى مقاوم است، راه را مى‌داند، چنان رام است که صدها شتر تسلیم یک ساربان مى‌شوند، کف پاى او براى ریگزار آفریده شده، گردن او پله سوار شدن و اهرم بار برداشتن و خلاصه به قول عربها، شتر کشتى بیابانهاست. قوى‌ترین، کم خرج‌ترین، پرفایده‌ترین و آرام‌ترین و بردبارترین حیوان است.
پیدایش آسمانها و کوهها و زمین تصادفى نیست، بلکه کاملًا حکیمانه آفریده شده و در
جلد 10 - صفحه 465
جاى خود قرار داده شده‌اند.
در هر نعمتى یک جهتى برجستگى دارد (در شتر، نحوه‌ى آفرینش؛ در آسمان، بلندى؛ در زمین، گستردگى و در کوهها نحوه‌ى نصب شدن).
آسمان‌ها، کرات، مَدار کرات، نظم و حساب آنها که هر روز گوشه‌اى از عجایب آنها کشف مى‌شود، از عرصه‌هاى همیشگى مطالعه و کشف و تأمّل هستند.
کوه‌ها و ریشه‌هاى آنها در دل زمین، مثل میخها و حلقه‌هاى زنجیر زمین را از تزلزل و اضطرابى که در اثر مواد گداخته درون زمین پدید مى‌آید، حفظ مى‌کنند، برفها را در خود ذخیره نموده و به تدریج روانه مى‌کنند، جلو طوفان‌ها را گرفته و سبب تصفیه هوا مى‌شوند،