«286» لا یُکَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها لَها ما کَسَبَتْ وَ عَلَیْها مَا اکْتَسَبَتْ رَبَّنا لا تُؤاخِذْنا إِنْ نَسِینا أَوْ أَخْطَأْنا رَبَّنا وَ لا تَحْمِلْ عَلَیْنا إِصْراً کَما حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِینَ مِنْ قَبْلِنا رَبَّنا وَ لا تُحَمِّلْنا ما لا طاقَةَ لَنا بِهِ وَ اعْفُ عَنَّا وَ اغْفِرْ لَنا وَ ارْحَمْنا أَنْتَ مَوْلانا فَانْصُرْنا عَلَى الْقَوْمِ الْکافِرِینَ‌
خداوند هیچ کس را جز به اندازه توانایى‌اش تکلیف نمى‌کند، هرکس آنچه از کارها (ى نیک) انجام دهد به سود خود انجام داده و آنچه از کارها (ى بد) کسب کرده به ضرر خود کسب کرده است. (مؤمنان مى‌گویند:) پروردگارا! اگر (در انجام تکالیف چیزى را) فراموش یا خطا نمودیم، ما را مؤاخذه مکن. پرودگارا! تکلیف سنگین بر ما قرار مده، آن چنان که (به خاطر گناه و طغیان) بر کسانى که پیش از ما بودند قرار دادى. پروردگارا! آنچه را (ازمجازات) که طاقت تحمل آنرا نداریم، بر ما مقرّر نکن و از ما درگذر و ما را بیامرز و در رحمت خود قرارده، تو مولى و سرپرست مایى، پس ما را بر گروه کافران پیروز گردان.
نکته ها
گاهى منشا فراموشى، سهل انگارى خود انسان است که قابل مؤاخذه مى‌باشد. چنانکه خداوند مى‌فرماید: «کَذلِکَ أَتَتْکَ آیاتُنا فَنَسِیتَها وَ کَذلِکَ الْیَوْمَ تُنْسى‌» «1» آن چنانکه آیات ما بر تو آمد و تو آنها را فراموش کردى، همان‌گونه امروز نیز تو به فراموشى سپرده مى‌شوى. لذا در این آیه از فراموش‌کارى در کنار خطاکارى، طلب آمرزش مى‌شود. در ضمن از مجازات‌هاى سنگین که در اثر طغیان و فساد امّت‌هاى پیشین بر آنها تحمیل شد، درخواست عفو مى‌شود.
در این آیه انسان تمام مراحل لطف را از خداوند مى‌خواهد: مرحله اوّل عفو است که محو
«1». طه، 126.
جلد 1 - صفحه 457
آثار گناه و عقاب است. مرحله دوّم مغفرت و محو آثار گناه از روح است و مرحله سوّم بهره‌گیرى از رحمت پروردگار و پیروزى بر کافران مى‌باشد.
«لا یُکَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها» در آیات دیگر نیز فرموده است: «ما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ» «1» و «یُرِیدُ اللَّهُ بِکُمُ الْیُسْرَ» «2» پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله نیز فرموده است: من به دین آسان و سهل مبعوث شده‌ام. «3»